Бәпембәнең мең төрлө файҙаһын беләһегеҙме?

Был бөтә ер шарында таралған үҫемлектәрҙең береһе, ул йыш ҡына ҡый үләне тип ҡабул ителә, әммә шул уҡ ваҡытта мәҙәниәттә һәм медицинала бик күп файҙалы үҙенсәлектәргә һәм әһәмиәткә эйә.

 “ЦОК АПК ” учреждениеһының НОВОРОССИЙСК филиалы агрономдары уның файҙаһы һәм зыяны тураһында һөйләй.

Бәпембә болондарҙа, асыҡ урмандарҙа, баҡсаларҙа, парктарҙа, газондарҙа, сүллектәрҙә, юл ситтәрендә - төрлө тупраҡта һәм төрлө климат шарттарында үҫә, ул - иң сыҙамлы үҫемлектәрҙең береһе.

Ҡыҫҡа тармаҡлы тамырһабағы булған үҫемлек, тамыры тәрәнлеге 60 см-ға тиклем вертикаль үҫә. Хатта тамырҙың бәләкәй генә өлөшө лә еңел генә өҫтәмә тамыр барлыҡҡа килтерә һәм яңы үҫентеләр бирә. шуға күрә баҡсанан йәки газондан уны бөтөрөүе ауыр.

Бәпембә иртә яҙҙған  майға тиклем, ҡайһы яҡта июнь айына тиклем сәскә ата. Икенсе сәскә атыу тулҡыны көҙгөһөн, әгәр йылы һауа торошо урынлашһа, күҙәтелергә мөмкин.

Файҙалы үҙенсәлектәре

Күп быуаттар дауамында кеше был үҫемлектең бик күп файҙалы үҙенсәлектәрен аса. Бәпембәнең шифалы булыуы тураһында беҙҙең эраға тиклем 300 йыл элек йәшәгән ғалим Теофраст хеҙмәттәрендә телгә алына. Уның дауалау маҡсатында ҡулланылыуының яҙма раҫлауҙары Азия, Европа һәм Төньяҡ Америкала ла табылған. Боронғо замандарҙан алып үҫемлектең төрлө өлөштәре кеше организмын тергеҙеү сараһы булараҡ ҡулланыла: улар аш һеңдереү трактының эшен тергеҙеүгә булышлыҡ итә, аппетитты стимуллаштыра, метаболизмды әүҙемләштерә, тән тонусын һәм организмдың иммунитет мөмкинлектәрен арттыра. Бәпембә рәсми һәм традицион булмаған медицинала, шул иҫәптән фитотерапияла ҡулланыла.

Япрағында минералдарҙың (калий, кальций, магний, натрий, фосфор, тимер, марганец, баҡыр, селен, цинк) һәм витаминдарҙың (А, Е, К, С, В1, В2, В5, В6, В9 һәм тәбиғи фолаттар) киң спектры бар. Сәскәләре каротиноидтарға, эфир майҙарына, тритерпен спирттарына, инулинға, дуплаусы матдәләргә, А, В1, В2, С витаминдарына, минераль тоҙҙарға бай. Тамырында иннулин, дуплаусы матдәләр, минераль тоҙҙар, холин, А, В1, С, D витаминдары, флавоноидтар һәм органик кислоталар бар.

Кулинарияла йәш япраҡтарҙан ғәжәп тәмле ризыҡтар әҙерләйҙәр. Был - витаминлы салаттар, бутербродтар, соустар, ҡамыр ризыҡтары, ит һәм балыҡ ризыҡтарына тәмләткестәр. Маринадланған сәскәләре һурпа һәм гарнирҙар өсөн яҡшы.

Бәпембә сәскәләре шарап эшләүҙә билдәле була. Бәпембә ҡайнатмаһы һәр кемгә билдәле.

Тупраҡты яҡшыртыу өсөн бәпембәне ҡулланырға мөмкинлеген күптәр белмәйҙер ҙә әле, улар эрозияға ҡаршы көрәштә ярҙам итә һәм ерҙе туҡлыҡлы матдәләр менән байыта.

- Һәр ерҙә булған бәпембә  тупраҡтан ауыр химик элементтарҙы йотоу буйынса лидер булып тора. Был үҫемлектең үҙенсәлеге - уның зарарлы элементтарҙың тотош йыйылмаһын адсорбциялау һәләтендә. Вегетация башында ул цинк, йәйен – тимер, никель, марганецты, ә көҙөн – хромды һеңдерергә һәләтле. Сыҙамлылығы, тиҙ үҫеше һәм үрсеүе булған үҫемлекте тупраҡты таҙартыу өсөн еңел ҡулланырға мөмкин, – тип билдәләй ғалим агроном, « Новороссийск филиалының техник директоры Денис Проворченко.

Бәпембә тураһында ҡыҙыҡлы факттар

Тәбиғи сәғәт һәм барометр. Сәскәләре яҡынса ваҡытты күрһәтә ала-улар иртәнге сәғәт 6-ла асыла һәм көндөҙгө сәғәт 3-тә ябыла. Сәскәләре ямғыр алдынан да ябыла, шуға күрә үҫемлекте тәбиғи барометр тип атарға мөмкин.

Тулыһынса ашарға яраҡлы һәм файҙалы. Япраҡтарын, сәскәләрен һәм тамырҙарын кулинарияла, медицинала, косметологияла ҡулланалар. Япраҡтарҙы салаттарға өҫтәп, сәскәләрҙе шарап йәки бал әҙерләү өсөн ҡулланырға мөмкин. Халыҡ медицинаһында төрлө ауырыуҙарҙы, шул иҫәптән бауыр, аш һеңдереү һәм тире проблемаларын дауалау өсөн ҡулланыла.

Баллы үҫемлек. Бал ҡорттары һәм башҡа бөжәктәр экосистемала мөһим роль уйнаған, күп һанлы һеркәләндереүселәрҙе аҙыҡ менән тәьмин иткән бәпембә сәскәләрен ярата.

Каучук етештереү һәм кофе индустрияһы геройы. Ҡырым ярымутрауында, Балҡанда һәм Көньяҡ Европа илдәрендә таралған көҙгө ҡымыҙ бәпембә тәбиғи каучук сығанағы булып тора, ул аллергиктар өсөн хәүефһеҙ. Элек был төр каучук етештереүҙә һәм кофе индустрияһында интенсив ҡулланылған. Киптерелгән ҡыҙҙырылған тамырҙарҙан кофе әҙерләйҙәр. Бындай эсемлек организмдан зарарлы һәм ағыулы матдәләр һәм тоҙҙар сығарыуға булышлыҡ итә.