Ҡараҡ урманы

 Улар юлбаҫарҙар урманына еттеләр. Гөлъямалдың йөрәге күкрәгенән сығып бара кеүек. Ошо ҡот осҡос ерҙәрҙән шомланмай үтмәҫлек түгел шул. Нисә мәртәбә шөкәтһеҙ уйҙарҙы ҡыуырға тырышһа ла, тыныс ҡына үтеп булырлыҡмы ни!

 Нисә йылға һуҙылған һуғыш кешеләрҙең йөрәген өтөп бөттө шул. Һуғыштан ҡасып йөрөгән әшәке әҙәмдәр ошо ҡаранғы төбәкте үҙ итеп алғандар. Аслыҡтан миктәгән кешеләрҙе аңдып ҡына торалар. Уйлаһаң, уйылып китерлек! Моҡсайыңда берәй ризыҡ ятһа, ул, һис шикһеҙ, улар ауыҙына күсә... Ишлерәк һәм ир-атлы ваҡытта үтергә тырышһаң яҡшы ла бит. Бөгөн ниңәлер ҡараңғыға ла ҡалып кителде. Өммөкамал апаларының аҡһаҡ аяғы шешенеп тә китте. Саҡ һөйрәлеп килеп Ҡараҡ урманына еткәндә көн эңерләгән ине. Нурбикә бөтәһенең дә тоҡсайҙарын артмаҡлап иң артта килә. Гөлъямал Өммөкамал апайҙарын бер ҡултыҡлап, бер етәкләп яй ғына атлайҙар. Көнбайыштан иҫкән ел һалҡын ипкене менән килеп бәрелгәс, тағы ла өшәндереп ебәрҙе. “Эй, Хоҙайым, теге Мәмбәтша ҡараҡ бүтән ергә генә киткән сағы булһын ине. Һунары һәм ҡорбандары ошо юлда була күрмәһен!” тип теләктәрен теләй-теләй белгән доғаларын ҡабатланы. Бейеменә ҡалдырып киткән балаларын иҫенә төшөрөп, бер-ике шаҡмаҡ шәкәренең тоҡсайының төбөндә ятамы, юҡмы икәнен тикшерҙе. Эштәрен тамамлап ҡайтып килеүҙәре уларҙың. Задание үтәлде, тип ҡыуандылар. Алһыҙ - ялһыҙ эшләнеләр. Сөнки өйҙәрендә лә тауыҡ сүпләп бөткөһөҙ эштәре бар. Ҡышҡа урман ҡырҡырға ҡыумаһалар инде, тип тә ҡайтып баралар ил яҙмышын иңдәренә алған көслө ил ҡыҙҙары. Нурбикә ошо шәп апайҙар менән эшләүенә ысынлап та һоҡлана. Үҙҙәре тоғролар, уңғандар. "Ҡараҡ урманы"на, Иҫке үлек буйына ла еттеләр."Бисмиллаһын" уҡый-уҡый Өммөкамал апалары алдан бара. Уй бит мәсекәй, кемде уйлаһаң, шул ҡаршыңа килер, тиҙәр. Йөҙ метр ҙа үтмәнеләр, әсе һыҙғырыу урман шомон тағы ла арттырып ебәрҙе. Уны-быны уйларға ла өлгөрмәнеләр, ҡаршыларына биттәрен һаҡал-мыйыҡ баҫҡан ике юлбаҫар килеп тә сыҡты. Өммөкамалдың сатанлап килеүенә лә, үтенеп теймәүҙәрен һорауына ла иғтибар итмәнеләр, балаларға тип йыйған, барлы- юҡлы тәғәм улар ҡулына күсте. Йәшерәге Ғәни ҡараҡ Нурбикәнең һығылып торған биленән матҡып, үҙенә тартты.Ҡатын әсе итеп ҡысҡырып ебәргәнгә, хатта ағас баштарындағы ҡоштар осоп киттеләр. Күрше ауыл  Бирҙеғолдоң был атаҡлы ҡасҡыны - Ғәниҙе күптәр белә. Хатта ауылдаштары уны күрһә лә, күрмәмешкә һалыша, ишетһә лә, ишетергә теләмәй, сөнки һуғыштан алдан уҡ насар ҡылыҡтары менән дан алған ҡурҡыныс әҙәмдең этлектәре тирә-йүндә билдәлелек алғайны.  

 Юлдаштарының әрнеп илауҙары ярҙам итмәҫен аңлаған Нурбикә бар көсөнә дошманы менән айҡашты. Ошо минутта балалары ла, һуғышта үҙен аямай һуғышҡан Ишмөхәмәте лә күҙ алдынан үтте. Йә, Хоҙай, һаҫыҡ еҫ аңҡып торған был әшәкенең ҡулын умырып тешләһә лә, ул ҡатынға тағы ла нығыраҡ йәбеште. Тас йәбешеүе Нурбикәнең бөтә көсөн алды. Ҡапыл ғына удмурд ҡатынының төйөлгән борос һибергә, күҙен дә асып ҡарамаҫлыҡ хәлгә килтерергә булғанын һөйләүе мейеһен ярып үтте. Алама, еңһеҙ көртәһенең кеҫәһенән шул әсе ҡыҙыл боросто һәрмәне. Бөтөнләй ҡараңғы урманда асырғанып ҡысҡырған тауыштар әллә ҡайҙа ишетелде.   “Үлтерәм, кәнтәй!” Ул ике-арала ҡараҡ ҡулынан ысҡынған Нурбикә ҡаранғылыҡҡа йомолдо. Бер-бер хәл була ҡалһа юлдашташтары көтә торған ерҙең ҡайһы-тирәлә икәнен тойомлап алға ынтылды. Шүрәле тауыштары сығарып ҡысҡырған Ғәни артта ҡалды шикелле. Ҡәҙимге урманды ҡайһы арала сыҡҡандыр, ҡыҫыр ай яҡтыһында юлды төҫмөрләне. “Өмми апай!” тип ҡысҡырҙы. Алдан һөйләшкәнсә Гөлъямал өс мәртәбә ҡош тауышы сығарып ҡысҡырғас, күңеленә йылы инде. Шырлыҡ араһынан сыҡҡан  Нурбикә алға йүгерҙе. Ул юлдаштары янына ярһып килеп етте, Гөлъямал уны ҡаршы алды, нисек тә ошо "Ҡараҡ урманы”н имен-аман сығыу ошо минутта төп теләктәре ине. Өммөкамалдың бөтөнләй ҡаушап ҡалыуы, ике аяғында саҡ баҫып тороуы кәйефте тағы ла ҡыпып ебәрҙе. Юҡ, бирешеү юҡ. Алға, ире Ишмөхәмәт ана, миҙалдар алып нисек яуыз фашисты туҡмай, Хоҙайым көс бир! Илдең, ер-һыуҙың яҙмышы ла беҙҙең ҡулда бит! Нурбикә менән Гөлъямал, һөйрәп тигәндәй Өммиҙе алға тарттылар. Ана, ауыл уттары ла мызлап күңелгә өмөт өҫтәне.

 Нисек тә булһа улар ауылға ҡайтып йығылдылар. Нурбикәне лә алдан белеп көткәндәй усағында утын һүндермәй, көлгә янып бөткән тимер сәйнүгендә сәйен бешереп ҡәйнәһе ҡосаҡлап ҡаршыланы.

- Әллә нисә көн төшөм бутала. Бер-бер хәл булманымы икән, тип хафаланам, - тине ул өҙгөләнеп. Нурбикә мейес башында йоҡлаған балаларын һөйҙө лә бейеме Сәлимәне ҡосаҡлап илап ебәрҙе."Ҡараҡ урманы"ндағы хәлде һөйләгәс, Сәлимә лә өшәнеп, борсолоп китте.

- Ҡәһәр бандит! Хоҙай ҙа ерәнә бит ул хәшәрәттән. Күпме  ҡатын -ҡыҙҙы илата. Мәсхәрәләй. Заманы бит, заманы. Ир-аттар иҫән булһа, эҫе мунсаның ташында арт яғын көйҙөрөрҙәр ине. Суҡынған нәмә. Хоҙайым араланы инде былай булғас. Юҡ, тентеү һалһындар ул урманға. Бригәҙир Нурмыйға әйтергә кәрәк. Районға әйтһен. Былай булмай. - Ул бышылдауға ғына күсеп. - Теге Сулаҡ Хисмәттең Хәйернисаһын беләһең бит. Теге ваҡыт, яҙ мәлендә ҡайтып килгәндә шул Ғәни йәбешкән, тигән имеш- мимештәр булғайны. Әле кәүҙәһе йомороланған, тиҙәр. Бахыр, ҡайҙа барһын. Ир яуҙа үлде. Бейеме улын -Сөнғәтен ҡарай ине лә бит. Хәҙер ҡыуа икән. Аллам һаҡлаһын. Ояты ни тора. Бер ҡайҙа сыҡмай, тиҙәр бахырҙы, - ул һүрән генә быҫҡыған усағына өрөп ебәрҙе. – Әйҙә, эс әле, балам, аша кәртүфен. Асыҡҡанһыңдыр.  

 Нурбикә үҙенең нисек ҡотолғанын яңынан башынан кисереп өнһөҙ генә ултыра бирҙе.

 - Килен, ауыр алма күңелеңә. Анау Мәғүҙәнең өйөнә күсеп сыҡ та ҡуй. Кеше ҡыланғанды беҙ ҙә ҡыланайыҡ. Исмаһам урман киҫмәҫһең. Әрләштек, даулаштыҡ, тигән хәбәр таратайыҡ та.

-Эй, бейем, кем беҙгә ышана. Беҙҙең инәле-ҡыҙлы һымаҡ татыу йәшәгәнде бөтәһе лә беләләр, - тип көрһөндө Нурбикә.

- Әллә, аптырағандың көнөнән инде. Үҙем дә һеҙһеҙ нисек йәшәрмен, ундай тормошто күҙ алдына ла килтерә алмайым. Һуғышы ла бөтмәҫ булды ла баһа... Кәрәсиндең дә майы бөтөп бара, килен, ятайыҡ. - Улар оҙаҡ ҡына донъя хәлдәрен һөйләштеләр, илашып та алдылар. Бер тигеҙ, бер уйҙан булған килен-ҡәйнә ана шулай эс серҙәрен бушатҡанда таң да һыҙыла ине инде..

 Ҡайтыуының икенсе көнөнә үк бригадир Нурмый туйтаңлап килеп инде. Картуф алырға тип төшкән Нурбикә, тиҙ генә сыға алмай, иҙән аҫты баҙында арлы - бирле булашҡансы балалар һөйөнсөләне:

- Әсәй, һин сыҡма, ултый шунда, туйтый ҡарт эҫкә алып титә бит! Бай кит, әҫәйемде ебәймәйем уйманға!- тип  һөрәнләне биш йәшлек Наубәһәр. Нимә тип әйтергә белмәгән килен - ҡәйнә бригадир алдында уңайһыҙланып бер-береһенә ҡарашты. "Балалы өйҙә баҙар юҡ”, тигәндәй улар ауыҙ асып та өлгөрмәнеләр, бәләкәй өс йәшлек Зәкиә лә ҡушылып:                                                            -Туйтый, туйтый! - тип ҡушылыуы бригадирҙы оторо ҡыҙҙырҙы. Ҡаштарын емереп Сәлимәне өтөп алды:                                                                                                          -Балаларыңды ҡотортоп ултырғансы, ана, быҙау ҡарарға сыҡ. Һин, Нурбикә килен, иртәгә үк йәш таналарҙы өйрәт! Туйтый, имеш, мин һеҙгә күрһәтермен туйтыйҙы, -тип сыбыртҡыһы менән ишеккә бер-нисә ҡат һуғып, енләнеп сығып та китте бригадир Нурмый."Эйе, ярар", тигәнде лә әйтеп өлгөрмәнеләр, аптырашып урындыҡта ултырып ҡалдылар. Тәтелдәгән ҡыҙҙар ғына бер ни аңламай әсәләренә һыйынып бытылдаштылар:

- Әҫәй һине бел елгә лә ебәймәйбеҙ! Тутый үҙе эҫләһен! - тине Нәүбәһәр сәстәрендәге сепрәк үрмәстәрен тағатып.

- Иии, матурҡайҙарым, күгәрсендәрем минең , - тип яратты ҡыҙҙарын әсә кеше. Сәлимә ҡарсыҡ асыуланып:

- Ошоларға күпме әйтәм, кеше килгәндә шымып тороғоҙ, тип. Бер көндө лә шулай килгәнен күреп урындыҡ аҫтына йәшенһәм, әле ошо бала "Туйтый, туйтый,ҡәрсәй ана тегендә ята”, тип күрһәтмәһенме! Оятымдан шартлар сиккә еттем, биллаһи. Килен ҡайтҡас бер нимә уйлашырбыҙ, тигән инем дә бит! Был бытыйҙарҙы ҡарап ултырырға эшкинәм дә ул. Белмәйем, артығын булдырып булмаҫ шул.Быҙау ҙа ҡарап йөрөһәм, эш боҙоуҙары бар бит әле!

 Улар кәңәшләшеп, бер фекер төйнәнеләр. Нурбикә эшкә сығып та китте. Йәш таналар сығынлап, тибешеп хәлен алдылар. Бәләгә тарыған Хәйерниса һыйырҙары булған икән, ике аҙна кем тура килә шул һауып йөрөгән. Һауынсылар ҙа шул йәмгеһе 4 кеше. Сатира исеменә есеме тигәндәй ауыл өҫтөндәге бар хәбәрҙе лә белә, район гәзитеме ни. Бөгөн дә ухылдап күнәктәрен күтәреп инеп килә, хәбәрен сәсеп килә:

- Хәйерниса ҡыҙ бала тыуҙырған, ти, теге ни ти, ҡәйнәһе менән һыуға һалып үлтергәндәр , ти. Балаһын теге, беҙҙең Сәүкә урамына күмгәндәр, ти. Эттәр тартып сығарған, ти. Кеше күреп милициәгә әйткән, ти! Теге упалнамуш Туня килеп тикшереп йөрөгән, ти. Хәйернисаны алып та киткәннәр, ти. Ултыртырлар инде. Үҫһен ине, шулай бит.  Бандит Ғәни балаһы булһа ни. Һәр бала үҙ ғүмере менән тыуа, ташкүлсәйем. Иренән дә бер хәбәр ҙә юҡ икән, тиҙәр! Хәҙер ни ирһеҙ бала тапҡан тигәнгә лә, атаһыҙ бала тыуһа ла аптырап булмаҫ. Бынағайыш, тыуымға килгәс, ғүмере лә булғас, үҙенә иш булыр ине Хәйернисаның!

 Уны тыңлап торғандар берсә йәлләп, берсә үртәлеп һыйырҙарына тейешеп китте. Нурбикә юлбаҫар Ғәниҙең ҡурҡыныс ҡиәфәтен күҙ алдына килтереү менән ытырғанып китте. Эшкә сымыры, унған, бөтмөр Хәйерниса һис кенә лә күҙ алдынан китмәне. Йә, Хоҙай, ниндәй уйҙар уйланы икән ул был һәләкәткә барғанда? Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленерен аңламанылармы икән?! Ниҙәр кисерҙе икән! Заманы ла шулай ҡот осҡос бит! Күпме рәнйеш алды инде был Хәйерниса апай?

Ауыл өҫтөндәге имеш-мимеш әсей барған яңы сүпрә кеүек ҡабарҙы ла ҡабарҙы. Белгән-белмәгәне лә һөйләне, тел сарланы. Хәйернисаны уполнамуш, хәрбиҙәр алып киткән, тигән хәбәр ҙә йәшен тиҙлегендә бер остан икенсе осҡа ғәйбәт еле менән осто."Ярай, бейеме бер балаһын ҡарар ҙа ул.Үҙе йәлке бит әле. Ер бит Ғәни балаһын үҫтерергә теләмәне микән ни?!” тинеләр бәғзеләр. Нурбикә бик йәлләне Хәйерниса апаһын. Әгәр ҙә шомло урман, ошо ҡот осҡос хәл булмаһа, бәлки икенсерәк фекер йөрөтөр ине лә бит...

 Юҡ, нисек тә был эттәрҙе фашлап, ғәйепһеҙ, көсһөҙ затты ҡотҡарырға, тигән уй менән йәшәй башланы. Ниндәй органдар аша шул әҙәм аҡтығын тотторорға һуң?! Ана, бөтә ирҙәр ҡан ҡойғанда нишләп ул урман эсендә нәҫел үгеҙе шикелле намыҫ талап ята һуң? Әле һуғыштың ҡасан бөтөрөн кем белә? Ә юлбаҫарҙар һаман ябай кешене талап, кеҫә ҡалынайта, ҡатын - ҡыҙҙы мәсхәрәләй, намыҫын тапай. Уйҙарынан түҙмәйенсә Сәлимәгә һөйләп тә ташланы. Бейеме шөбһәләнеп:

- Эй, балаҡай , уны Алла ла, бәндә лә еңә алмаҫ, бөтә ерҙән дә ул оҫта ҡотола, йышылған жүлик бит ул, - тине.

 - Былай ҡурҡып ултырһаҡ, уның "бүре өңөн", урманын туҙҙырмаһаҡ, гел шулай йәшәргә ҡала бит! Райүҙәккә барып етергә кәрәк! – Нурбикә тороп кейенде лә, ҡыйыу баҫып Хәйернисалар яғына ыңғайланы. Кеҫәһенә бер-ике ҡыҙыл прәник һалып алды. Ул барып ингәндә, малай ҡартәсәһенә быҙау эсерешә, яңы тыуған быҙауҙың йә башын тота, йә күнәктәге һөттө эсһен өсөн уң ҡулын бирә ине. Нурбикә сәләмләшкәс, хәл -әхүәл һорашты:

- Инәй, берәй эшең юҡмы? - тип әбейҙең ҡулынан күнәген алып, башын сайҡап торған быҙауҙы кәбәркәгә япты. Унан кәзә - һарыҡ бәрәстәре тауыш биреп, өйҙә бер мәл ығы-зығылы тауыштар сығып торҙо. Ҡулдарын ҡомған менән йыуып торған Хәтирә:

- Быҙауы ла һарыҡтары ла быйыл иртәләнеләр! Эй ошоларҙы, әле генә имеҙеп сығарҙым бит әле. Иртәрәк бәрәсләгәс йәлләйем шул бәрәстәрен. Тышта аҫрарға һарайы тишек тә тошоҡ.

 Ҡапыл ғына өйҙө тынлыҡ баҫты. Килененең балаһын юҡ итеүе, ошо бәрәс балаларын ҡапыл әйтеп, барыһын да иҫкә төшөрөүе булдымы, билдәһеҙ. Тынлыҡты ейәне Сөнғәт боҙҙо:

-Ҡәрсәй минең һөт эскем килә!

- Мә, балам, эс, тип ейәненә һөт һалып бирҙе. - Әй әттәгенәһе, ҡалай һәйбәт килдең әле, Нурбикә килен. Әсәйеңә, киленгә хат яҙҙырып һалайыҡ әле Нурбикә апайыңдан. Кемдән яҙҙырырға белмәй аҙарынып йөрөйөм. Яҙырҙай кешеләр әллә нимә һорашалар.  Бутто мин беләм. Мин дә шул инде, һуҡыр шикелле. Мәскәү аръяғы инде, йүнләп әҙрисен дә яҙмай. Әллә Мәскәү өлкәһе, әллә Кимировмы? Хатын да уҡып торалар икән. Тегергә өйрәткәндәр. Һуғышҡа кәрәк-яраҡ тектерәләр, ти. Ярай инде, эше булғас, бирешмәҫ. Мин инде хәҙер эштән сығып барам. Ҡартлыҡ ҡайҙа бараһың тигәндәй,  мине ҡартайтырға килгән инде.  Яҙ әле, балаҡай, атаһы ла әллә ҡайҙарҙа һуғышып ятып ҡалды...

 Нурбикә күңеленән ҡыуанып ҡайтты. Күпме рәхмәт алды, изгелек эшләне бит әле. Бейеме  бик өнәмәй генә ҡаршыланы:

- Ана, һине кәнсәгә саҡырғандар, барып кил! Әйтеп китмәнең, кемдән эҙләргә белмәй торам! - Бейеменең хужаларса тауыш менән өндәшеүе Нурбикәнең уйҙарын тәртипкә һалды.

- Ярай, барып киләйем һуң! Ниндәй эш ҡушарҙар, - тип сығып китте.

 Нуриәхмәт силсәүиттә бик күп ҡатын-ҡыҙҙарҙы йыйып  кәңәшмә үткәрә ине. Ил өҫтөндәге хәлдәр, һуғыш яңылыҡтарын бәйнә-бәйнә һөйләне. Башын аҫҡа эйеберәк:

- Быйылға план үтәлмәне бит әле. Урман киҫергә ебәрерлек берәү ҙә юҡ. Яңы йылға тиклем бер утыҙлап ҡатынды ебәрергә тинеләр. Ни тиклем шәберәк эшләһәгеҙ, шул тиклем тиҙерәк эш бөтөр! - тип өҫтәлгә һуғып та алды. Йыйылыусылар, табышҡа ынтылған ҡарға көтөүе кеүек, гөр итеп силсәүит Нурмыйға йәбештеләр:

- Ана, ебәр бисәңде! Артын мейескә терәп ятмаһын! -тип екерҙе уҫал Биби. - Гел берүк әрһеҙҙәр, бер үк йәтимдәр йөрөй. Илдең тишек-тошоғон беҙ генә ямап бөтөрә алмайбыҙ!

 Сарбай Зәкирә лә сарылдап барын да уҙҙырып ҡысҡырҙы:

-Ҡара көҙ, етмәһә, ҡар ҙа юҡ! Елегеңә үтерлек һыуыҡ! Кейеме лә юҡ бит әле! Ашарға ла таҡы-тоҡо!

 Нурбикә лә:

-Ҡайҙа барам тиһәң, урман тулы юлбаҫар! Органнар нишләп ята ул! Мин саҡ үлемдән ҡалдым! Лутсы ҡулыма ҡорал бирегеҙ! Мин һуғышта анау бәдбәхет ниместе ҡырырмын! – тип ҡысҡырҙы.

 Силсәүет Нурмый башын да күтәрерлек, уларҙың йөҙөнә лә ҡарарлыҡ хәлдә түгел ине. Нимә тип әйтһен инде? Шулар менән ил хәстәрен үтеп бара бит! Бер нимә лә өндәшмәй, махраһын тартыр өсөн урамға сыҡты. Бисә - сәсә әҙерәк ипкә-һапҡа килеп тындылар ҙа, ҡайтырға сыҡтылар.

- Ярай, кәрәк булһаҡ, өй беренсә лә йыйырҙар! Һин, Нурбикә, ысынлап һуғышҡа китергә уйламағанһыңдыр ул?

 Нурбикә үҙенең ҡапыл ғына яндырайланып әйткән һүҙенә үҙе ышанмаһа ла мах бирмәне:

- Ниңә, мин кемдән кәм?- тине өҙөп. - Илгә кәрәкмен икән, бирешмәм әле!

 Иртәгәһенә таң һараһы менән силсәүит атына ултырып, ғариза яҙырға ниәтләп юлға сыҡты. Тыңларға ла теләмәнеләр. Балаларыңды ҡара, урман киҫ, һыйыр һау, мал ҡара, тип кире борҙолар! Бик ныҡышҡас, исем- шәрифен яҙып алып ҡалдылар.

 Ҡараҡ урманындағы хәлде һөйләр өсөн милициялар ултырған ерҙе һорашып китте. Ентекләп һөйләп биргәс, оло ғына мыйыҡлы милиционерға:

- Бер ғәйепһеҙ Хәйерниса апай, ана, ни хәлгә ҡалды. Әйҙәгеҙ, бер сараһын күрәйек, былай булмай бит! Бәлки берәй хәйлә менән тегеләрҙе тоторһоғоҙ, беҙ, бер нисә бисә, шул ерҙәрәк туҡталған булып, һеҙгә ярҙам итербеҙ! - тине ул аҙарынып.

- Уйларбыҙ, һеңлекәш, уйларбыҙ. Был яҡшы фекер. Күптән шул шайканы ҡулға алырға кәрәк. Ана күрше Йәнегет ауылын да талап йөрөгәндәр. Бер-ике кешенең һыйырын да алып киткәндәр! Ошо көндәрҙә килеп сығырмын, йыйылышып алырбыҙ, - тине.

Нурбикә ҡәнәғәтләнеп:

 - Үҙебеҙҙә инде план ҡороп алырбыҙ. Мине ҡорал тоторға өйрәтегеҙ әле! Берәй курстар юҡмы, ағай! – тине.  

Сабиров көлөмһөрәп:

-Теге Ғәниҙе үлтерергә уйланыңмы әллә? Ул бер үҙе генә түгел бит, суҡынған! – тип Нурбикәне тынысландырҙы.

 Осрашыуҙы оҙаҡҡа һуҙманылар. Теге урманға инеп, арба тәгәрмәсе боҙолоу сәбәбе менән туҡтарға һөйләшеп таралыштылар. Ҡатын –ҡыҙҙар араһына милиция хеҙмәткәрен дә ҡушырға, уны арбала йәшерергә, ҡалғандар яҡын урман ситендә булырға һүҙ ҡуйыштылар. Бына ул көн килеп етте. Ҡатындар шаулаша-шаулаша арбаны эткән, күтәргән булып булашты, уларҙың тауышы урман шаңдауына ҡушылып әллә ҡайҙарға китә ине. Улар шулай маташҡансы күҙ бәйләнде. Теге юлбаҫарҙың, ысынлап та, бик ас ваҡыты булдымы, улар шым ғына, һеләүһен тиҙлегендә яҡынайып килгәндә, Нурбикә атаһы Сәләхетдиндең һыҙмаһын йәшергән еренән ҡулына яҡынайтып, һалам аҫтынан үҙенә тартып та ҡуйҙы. Үҫмер саҡта, күп кенә ҡуян, кейек, ҡоштарға һунарға йөрөгән ваҡытта, атаһы уның сос булыуына һөйөнә ине. Әммә был сер бер кемгә лә сиселмәне. Бер кәрәгер, тип һаҡлап йөрөткән ҡоралын Нурбикә үҙе менән алғайны. Бисәләрҙең ылауына һөжүм итеү йәшен тиҙлегендә, күҙ менән ҡаш араһында булды кеүек.  Илаҡ Маһинурҙың шарылдауы булды, Нурбикә һыҙмаһын алып, береһенә төбәп атып та ебәрҙе, Ғәни ҡараҡтың аяғын яраланы.

 Ул арала ни булғанын аңларға ла өлгөрмәгән милиционер уларҙы ҡыуа төштө. Ике яҡлап урман һөҙөп килгән башҡа милиция хеҙмәткәрҙәре уларҙы ҡулға алып, урмандан яҡтыға сығарҙылар. Сабиров тигән теге олорағы Нурбикәнең ҡулын ҡыҫып:

- Ысын башҡорт ҡыҙы икәнһең! Һине яуға ебәрһәң дә була, - тип маҡтаны. - Тик военной законда ыҙманы өйҙә тотоу ярамаҫ ине лә, кәрәге сыҡты бит, һеңлекәш! Башҡа күрһәтмә!  Мин егеттәрҙе тыйырмын. Теге Маһинурҙан һағыраҡ бул! Ул халыҡҡа таратыр. Китерһең ана теге апайың кеүек, - тип атайҙарса яурынын ҡағып алды. 

 Халыҡ Ғәни урманынан ышаныслыраҡ үтә башланы. Мең рәхмәттәр әйтеүселәр күп булды. Йылан үҙе үлһә лә, ағыуы ҡала, тиҙәр! Ғәни ҡараҡтың эшнәләре лә бар бит әле. Һаҡланыу кәрәклеген барыһы ла аңлай ине. Нурбикәнең саялығы тирә-яҡҡа таралып та өлгөрҙө. Ауыл өҫтөндә кәңәшкә лә, ярҙамға ла уға килә торған булдылар. Бер-нисә мәртәбә бәлә-ҡазаһыҙ ғына урман ҡырҡып та ҡайттылар. "Беҙҙең Нурбикә, беҙҙең килен!”- тип кенә ебәрә ине ауылдаштары. Ҡапыл ғына ҡәйнәһе үлеп киткәс, Хәйернисаның улы Сөнғәтте үҙенең ҡанаты аҫтына алды. Хәйернисаның яҙмышы киҫкен генә үҙгәреп китеүе, ҡаты ауырыуы хаҡында хәбәр килгәс, бигерәк тә уның улын яҡын күреп, бөтә иғтибарын күберәк уға бүлергә тырышты. Үҙе ҡайтҡансы ҡарап, уҡытып йөрөтөргә барыһы алдында ла һүҙ бирҙе. Барлыҡ күңел йылыһын ошо балаларға, килен булып төшкән Илсекәй ауылы кешеләренә арнаған Нурбикә Бөйөк Еңеүҙе лә эш өҫтөндә ҡаршыланы. Ул ҡара шырлыҡтарҙы йырып, ҡараҡ урмандарын кешеләргә йөрөрлөк итеп асып, тирә-йүнгә нур биреүсе Нурбикә булып алға бара ине...